Më 11 shtator 2025, aktorja shqiptare Anila Bisha ishte ulur në shtëpi me familjen e saj, duke parë prezantimin drejtpërdrejt të qeverisë së re të vendit nga Edi Rama, kryeministri i Shqipërisë.

Ajo që pasoi e zuri plotësisht në befasi: Diella, ministrja e parë dixhitale në botë, kishte fytyrën dhe zërin e saj, shkruan Deutche Vele.

Për qeverinë, ishte një shfaqje e guximshme e inovacionit teknologjik. Për Bishën, një aktore me një karrierë që përfshin gati 40 vjet në skenë dhe ekran, ishte diçka krejtësisht e ndryshme.

“Në fillim, unë dhe familja ime qeshëm,” i thotë ajo DW. “Nuk i kuptova pasojat që do të kishte.”

https://x.com/i/status/1968695683851911492

Nga asistente dixhitale në ministre kabineti

Para se të bëhej ministre, Diella ishte një asistente e thjeshtë dixhitale në e-Albania, faqen e internetit online të qeverisë të krijuar për të udhëhequr qytetarët përmes shërbimeve publike.

Bisha, e cila ngriti një padi kundër qeverisë shqiptare, nënshkroi një kontratë në dhjetor 2024, duke lejuar që imazhi dhe zëri i saj të përdoren vetëm në kontekstin e detyrave të Diellës si asistente dixhitale dhe për një periudhë prej një viti.

Siç thekson Bisha, ajo nuk u informua kurrë se do të merrte një rol ministror. Avokati i aktores shpjegon se kontrata me shtetin shqiptar kishte të bënte me “një qëllim ekskluziv, që do të thotë se imazhi dhe zëri i Bishës nuk mund të përdoren për asgjë tjetër”.

 Qeveria, sigurisht, i hedh poshtë akuzat, duke konsideruar se “pretendimi është i pabazuar”, siç deklaroi një zëdhënës i qeverisë. Nëse kjo është e vërtetë, tani i takon gjyqësorit shqiptar ta gjykojë.

Të dhënat personale në fokus

Avokatët thonë se mosmarrëveshja nuk ka të bëjë kryesisht me të drejtën e autorit, por me mbrojtjen e të dhënave personale.

 “Thelbi i çështjes është shkelja e të dhënave personale”, thotë Elton Peppo, profesor i asociuar në Fakultetin e Drejtësisë në Universitetin e Tiranës.

Sipas ligjit shqiptar, i cili është plotësisht në përputhje me standardet e BE-së për mbrojtjen e të dhënave, imazhi dhe zëri i një personi konsiderohen të dhëna personale. “Çdo përdorim përtej kohëzgjatjes ose qëllimit të rënë dakord të kontratës përbën shkelje”, tha Pepo për DW.

Bisha i kërkoi Gjykatës Administrative të pezullojë përdorimin e imazhit dhe zërit të saj deri në marrjen e një vendimi përfundimtar. Në peticionin e saj, ajo synon Këshillin e Ministrave, Agjencinë Kombëtare për Shoqërinë e Informacionit (AKSHI), kompaninë private të përfshirë në prodhimin e avatarit dhe Kryeministrin Edi Rama. Ajo gjithashtu kërkon një milion euro kompensim për dëmet morale.

Arsyeja kryesore e Bishës për protestën e saj është se figura dixhitale ka filluar ta lërë në hije, me njerëzit që i drejtohen publikisht si “Ministrja Diella”.

Siç shpjegon Mark Marku, dekan i Fakultetit të Historisë dhe Filologjisë dhe pedagog në Departamentin e Gazetarisë dhe Komunikimit në Universitetin e Tiranës, edhe kur jepni pëlqimin tuaj për përdorimin e imazhit tuaj, “askush nuk ka të drejtë të marrë identitetin tuaj dhe ta përdorë atë përtej asaj që është rënë dakord”, duke i dhënë atij vlera specifike në ndërgjegjen publike.

Ekziston gjithashtu një ndryshim i rëndësishëm midis rolit të një avatari dhe atij të një ministri: një asistent dixhital përgjigjet pyetjeve teknike, ndërsa një ministër flet në emër të shtetit. Shfaqjet publike të Diellës shkaktojnë gjithashtu shqetësim për Bishën.

Një risi autonome?

Kur prezantoi Diellën si ministre, Kryeministri Edi Rama premtoi një epokë të re, ku “tenderat publikë do të jenë 100% pa korrupsion dhe çdo fond publik 100% transparent”.

Megjithatë, në praktikë, avatari nuk është një risi më vete, por pjesë e sistemit të qeverisjes dixhitale të shtetit shqiptar.

Sistemi mbikëqyret nga Agjencia Kombëtare për Shoqërinë e Informacionit (AKSHI), një organ publik që menaxhon infrastrukturën dixhitale qeveritare të vendit (e-Albania), bazat e të dhënave publike, sistemet shtetërore të informacionit dhe proceset e prokurimit.

Në dhjetor 2025, Gjykata Speciale Shqiptare për Korrupsionin dhe Krimin e Organizuar(SPAK) urdhëroi masa parandaluese kundër zyrtarëve të lartë të AKSHI-t, si pjesë e një hetimi për korrupsion dhe abuzim me pushtetin. Rasti thuhet se përqendrohet në parregullsi të dyshuara në tenderët publikë dhe proceset e prokurimit që lidhen me infrastrukturën dixhitale dhe kontratat e shërbimeve.

Hetimi ndaj AKSHI-t është ligjërisht i ndarë nga padia e ngritur nga Bisha për përdorimin e imazhit të saj. Megjithatë, siç thekson Mark Marku, meqenëse akuzat kanë të bëjnë me entitetin që menaxhon sistemin, ato në mënyrë të pashmangshme ndikojnë në besueshmërinë e perceptuar të tij – dhe për rrjedhojë të Diellës.